بازار تبریز، بزرگ ترین بازار سرپوشیده جهان

21 آبان، 1398
13 آبان، 1398
مدت مطالعه :
اگر اهل شهرگردی باشید، بدون شک بازارهای قدیمی را بهترین جا برای دیدن و لذت بردن می‌دانید. بوی ادویه‌ی پیچیده شده در بازار، معماری قدیمی و هنوز پابرجای حجره‌ها و فرصتی برای شناخت فرهنگی هر شهر فقط در بازار پیش می‌آید و وجود موقعیت برای انسان‌شناسی آن شهر است. بازار تبریز از این قاعده مستثنی نیست. بازار بزرگ و سرپوشیده تبریز، سالیان سال محل مهمی برای دادوستد شمال غرب کشور بوده است. این گنج ملی، باوجود آتش‌سوزی سال جاری و جنگ‌ها و ضربه‌هایی که در طول سال‌ها دیده مانند کوهی مستحکم در قلب شهر تبریز ایستاده و روزی‌رسان هزاران نفر در این شهر زیبا است. در ادامه با اسمارتیز همراه باشید تا با این بازار بیشتر آشنا شویم.
بهترین زمان دیدن بازار تبریز
شهر تبریز معمولا آب و هوای معتدلی دارد اما در روزهای پاییزی و زمستانی به‌شدت سرد می‌شود. فصل بهار هم به خاطر بارش‌های بهاری و هوایی بین سرد و گرم، بهترین زمان برای بازدید است. 
در فصل بهار به‌خصوص ایام نوروز مسافران زیادی به شهر تبریز سفر می‌کنند. در این زمان، بازار تبریز جای سوزن انداختن نیست. برای همین خیلی‌ها ترجیح می‌دهند که برای فرار از شلوغی‌اش، اول صبح به بازار تبریز بروند و از آن طرف به خاطر سرپوشیده بودن بازار نگران خیس شدن‌شان به خاطر باران بهاری نباشند. بعد از عید نوروز، دومین زمان مناسب برای دیدن اینجا، اردیبهشت‌ماه است.
بازار بزرگ تبریز
تیمچه مظفریه بازار سنتی تبریز
در فصل تابستان هم به خاطر تعطیلات مدرسه، دوباره بازار سنتی تبریز پر از جمعیت مسافران از شهرهای مختلف می‌شود. اگر می‌پرسید که آیا در این زمان بازارگردی به خاطر گرمای هوا با سختی روبروست باید بگوییم که نگران نباشید. به ‌خاطر موقعیت جغرافیایی تبریز، این افزایش دما آن‌قدری نیست که نتوان تحمل کرد. با این حال اگر طاقت و توان تحمل کمی گرما را ندارید، شهریور را برای دیدن بازار تبریز انتخاب کنید که هوا معتدل‌تر شده است. 
در کل اگر نمی‌خواهید که برای دیدن بازار تبریز به روزهای سرد بخورید، تا اواخر مهرماه هر سال وقت دارید که به تبریز سفر کنید. در این زمان با این‌که دمای هوا کم شده اما هنوز می‌توانید تحملش کنید. 
اگر بپرسید که شلوغ‌ترین ساعت‌های بازدید بازار تبریز کدام است؟ جواب از ساعت 11 صبح تا 5 بعدازظهر است. با این حال در همین زمان است که بیشتر مغازه‌ها و حجره‌ها هم باز هستند. معمولا بعد از ساعت 2 بعد از ظهر بعضی از حجره‌ها بسته‌اند. 
راه دسترسی به بازار تبریز
آدرس: استان آذربایجان شرقی، تبریز، خیابان بازار، بازار بزرگ تبریز
مسیر دسترسی: اگر با خودروی شخصی به تبریز سفر کردید، پیدا کردن بهترین راه دسترسی با توجه به ترافیک شهر استفاده از اپلیکیشن‌های مسیریابی مثل Google Maps است. با این حال این نکته را بدانید بازار تبریز چندتا ورودی دارد که از خیابان‌های راسته کوچه، جمهوری و دارایی قابل دسترس هستند اما که اگر بخواهید از ابتدای بازار، پیاده‌روی کنید باید به خیابان امام‌خمینی شهر بروید.
بازار بزرگ تبریز
پارچه فروشان بازار بزرگ تبریز | عکس: فرهاد نوید ستاری
با تاکسی یا اتوبوس هم می‌توانید خیلی راحت به بازار تبریز برسید. مثلا در ترمینال اتوبوسرانی تبریز از اتوبوس که پیاده شدید باید به سمت ایستگاه اتوبوس‌های درون‌شهری بروید. در این ایستگاه سوار اتوبوس‌های بازار بزرگ بشوید که ایستگاهشان کمی پایین‌تر از بازار هستند: ایستگاه‌های «راسته کوچه» و «بازار». بعد از آن، مسیر کوتاهی را باید پیاده بروید و از افراد محلی، آدرس بازار را بپرسید. اگر مترو را ترجیح می‌دهید در ایستگاه شهید محققی پیاده شوید. از ایستگاه باید حدود 1 کیلومتر در خیابان شریعتی شمالی پیاده بروید تا به بازار برسید.
هزینه بلیط و ساعات دسترسی
هزینه بلیط برای گردشگران ایرانی: رایگان
هزینه بلیط برای گردشگران خارجی: رایگان
ساعات دسترسی: 7 صبح الی 9 شب به جز جمعه‌ها
مدت زمان پیشنهادی برای بازدید: 2 الی 3 ساعت
دانستنی‌هایی قبل از دیدن بازار تبریز
  • بازار تبریز بزرگ‌ترین بازار سرپوشیده‌ی جهان است که حدود 1 کیلومتر طول دارد؛ برای همین در مرداد 1389 در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید.
  • در 25 شهریور 1354، بازار تبریز به شماره 1097 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. این فهرست، فهرست ده‌ساله‌ی دوم ثبت آثار ملی بود.
  • تبریز بارها و بارها زلزله‌های وحشتناکی را تجربه کرده. یکی از این زلزله‌ها در زمان زندیان اتفاق افتاد یعنی سال 1193 ه.ق؛ حدودا 300 سال پیش. می‌گویند وضعیت تخریب آنقدر زیاد بود که از دیوارها فقط یک وجب باقی مانده بود! بعد از زلزله‌ی 1193ه.ق، حاکم وقت تبریز؛ نجف‌قلی‌خان دَنبلی، دستور مرمت و بازسازی بازار را داد. بازار تبریز درست مثل پیرمردی است که با وجود اتفاقات ناگواری مثل زلزله هنوز هم پابرجاست. آخرین اتفاقی که برایش افتاد، 18 اردیبهشت 1398 بود. زمانی که سرای «ایلکی قاپیلار» به خاطر اتصال برق در آتش سوخت. این آتش‌سوزی تا ساعت 2 صبح روز بعد هم ادامه داشت که نتیجه‌اش ویرانی سرای ایلکی، کشته شدن 2 نفر و مجروح شدن 29 نفر بود.
معماری بازار تبریز
معماری زیبای بازار تبریز
  • آن‌ قدیم‌ها که جاده‌ی ابریشم هنوز برای خودش ارج و قرب داشت، کاروان‌هایی که از سمت غرب می‌آمدند از بازار تبریز هم رد می‌شدند. برای همین بازار تبریز اهمیت فوق‌العاده‌ای در زندگی مردم تبریز داشت. در قرن 13م. و در مسیر جاده‌ی ابریشم از سمت استانبول و ترابوزان، تاجران انگلیسی باید به بازار تبریز می‌رسیدند تا اقلام تجاری‌شان را به فروش برسانند. از کالاهایی که تجار اروپایی در مسیر جاده‌ی ابریشم به بازار تبریز می‌آوردند می‌توان به آینه، پارچه ابریشمی و مخملی و نخی، پنبه، چلوار، چیت موصلی، شکر، شیشه، فلز، قند، محصولات ماشینی، ابریشم، جنگ‌افزار، تنباکو، خشکبار، رنگ، شال، مازو و موم اشاره کرد.
  • ارامنه نقش پررنگی در رونق بازار تبریز داشتند. مثلا در سال 1285ه.ش حدود 5 هزار نفر ساکن تبریز بودند که شغل بیشترشان حجره‌داری در بازار بود. 
  • اگر اهل خواندن کتاب‌های مورخان معروف باشید، توصیفات دقیق و جذابی از بازار تبریز را خواهید خواند. در سفرنامه‌های مارکوپولو، ابن بطوطه، جاکسن، اولیای چلبی، یاقوت حمودی، الکسیس سوکتیکف، گاسپار دروویل، ژان شاردن، اوژن فلاندن، جان کارت راین، جملی کاردی، کلاویخو، رابرت گنت واتسن، حمدالله مستوفی و مقدسی همیشه توصیفی از بازار تبریز و شکوهش هست.
بازار سنتی تبریز
از بازار سنتی تبریز ادویه بخرید | عکس: پدرام کریمی
  • باورتان می‌شود که بازار تبریز 5500 باب حجره دارد؟ رقم زیادی برای بازاری به طول یک کیلومتر نیست! به جز غرفه‌ها و حجره‌ها، 30 مسجد، 5 باب حمام عمومی و 12 باب مدرسه هم در بازار تبریز ساخته شد. برای ساماند‌هی کسب و کارها در بازار تبریز، جمعا 25 تیمچه، 20 راسته و 11 دالان به مرور زمان به بافت بازار اضافه شد. 
  • در زمان عباس میرزا فرزند فتحعلی‌شاه قاجار، بازار تبریز به مرکز تجارت انگلیسی‌ها تبدیل شد. در برهه‌ای از زمان یعنی سال 1256ه.ش، شهر تبریز از لحاظ جذب تجار و فروش کالا و اجناس از تهران هم جلو زده بود. سهم بازار تبریز چیزی حدود 25 تا 33 درصد از کل تبادلات تجاری کشور بود. 
  • اگر بخواهیم از بالا به شهر تبریز نگاه کنیم، بازار تبریز در مرکز یک چهارضلعی قرار گرفته که در حقیقت هسته‌ی مرکزی شهر تبریز است. بازار از سمت شرق به عالی‌قاپو یعنی مجموعه‌ کاخ‌های قاجاری می‌رسد و از غرب به مسجد جامع. رودخانه‌ی مهران‌رود در قسمت شمالی بازار است که باعث تقسیم بازار به دو قسمت شده. به خاطر همین رودخانه، رفته رفته قسمت‌های شمالی رونق خودشان را از دست دادند. بخش بزرگ بازار تبریز در قسمت جنوبی میدان چایی است که به خیابان‌های شهدا، فردوسی و جمهوری اسلامی راه دارد. متاسفانه شهرداری برای ساخت این خیابان‌ها، بخشی از بازار را تخریب کرد.
فرش تبریز
فرش‌های تبریز را از بازار بزرگ تبریز بخرید
  • از جالب‌ترین اطلاعات هر بازار، نحوه‌ی نام‌گذاری بخش‌های مختلف بازار است. معمولا این نام‌گذاری‌ها براساس اتفاقات تاریخی، کالاهای خاص یا اسامی افراد مشهور انجام می‌شد. مثلا بازار صادقیه چون توسط میرزا صادق خان پسر صدرالدین محمد بنا شده بود به صادقیه معروف بود یا این‌که چون در زمان مظفرالدین میرزای قاجار، تیمچه‌ی مظفریه ساخته شده بود، از اسم ولیعهد قاجاری استفاده کردند.
  • ژان یونیر از جهانگردان فرانسوی بود که در زمان قاجار به ایران سفر کرد. او می‌گوید که بازار تبریز آنقدر در داد و ستد با اروپاییان سرآمد بود که در دخل حجره‌داران و مغازه‌دارها می‌شد ارزهای روسی و اروپایی مثل «دوکا»، «ونیز»، «لیور» و «روبل» را هم دید.
راهنمای بازدید از بازار تبریز
راسته‌های بازار تبریز آنقدر زیاد و متنوع هستند که درباره‌شان نوشتن واقعا سخت است. اما سوال مهم‌تر این است که چطور در بازار سنتی تبریز بگردیم؟ برای همین باید تکلیف خودتان را برای برنامه‌ی خرید مشخص کنید. اگر دنبال کالای خاصی می‌گردید یا می‌خواهید سوغاتی های تبریز را بخرید، بهترین کار این است که به راسته بازارش بروید.
نقشه بازار بزرگ تبریز
نقشه بازار بزرگ تبریز و جاهای دیدنی آن
اگر می‌خواهید که سوای خرید، لحظه‌ای هم بنشینید، چای بنوشید یا غذایی بخورید بهتر است سراغ تیمچه‌های بازار بروید که معمولا در طبقه‌های دوم‌شان، قهوه‌خانه یا کافه‌ای هم دارند. در آخر هم شاید بخواهید که حس کنجکاوی‌تان را درباره‌ی معماری بازار تبریز رفع کنید و کلی عکس جذاب بگیرید، برای همین کفش‌های پیاده‌روی خوبی به پا کنید و به هرکجا که خواستید سرک بکشید. با مغازه‌دارها حرف بزنید، از آن‌ها راجع به تاریخچه‌ی راسته‌شان بپرسید یا اینکه راهنمایی بخواهید. مطمئن باشید بهترین اشخاصی که در زمینه‌ی گشت و گذار در بازار تبریز می‌توانند کمک‌تان کنند، همان‌ها هستند. اینجا نیز از بازارهای سنتی مهم ایران مانند بازار بزرگ تهران، بازار سنتی کاشان و بازارهای دیگر به حساب می‌آید.

“سرای امیر بزرگ‌ترین سرای بازار تبریز است که مساحت صحنش حدود 3350 متر مربع است.”


با این حال اگر فرصت بسیار کم و محدودی برای دیدن بازار تبریز دارید، تیمچه یا سرای مظفریه برای‌تان کافی خواهد بود. از هر مغازه‌داری که بپرسید، راهنمایی‌تان می‌کند. سرای مظفریه مرکز خرید و فروش فرش تبریز است. سردر ورودی‌ و سقف گنبدش آنقدر زیباست که حتی ممکن است برای نیم ساعت یا بیشتر شما را درگیر زیبایی‌اش کند. حتما در چایخانه‌ی کنار ورودی سرای مظفریه، چای هم نوش جان کنید تا لذت بیشتری ببرید.

“برای خرید طلا و جواهرات باید به راسته بازار امیر یا زرگران بروید. اینجا اصلی‌ترین مرکز خرید و فروش طلا و نبض اقتصادی بازار تبریز است.”


اگر بخواهیم اسم همه‌ی راسته‌های بازار را بگوییم، لیستی طولانی خواهیم داشت. با این حال بهتر است که اسم‌شان را بدانید: راسته بازار جدید، راسته بازار قدیم، بازار کفاشان، بازار صفی، بازار جمعه مسجد، قیزبستی بازار، بورکپی بازار، بازار صادقیه، بازار یمنی‌دوز، سراجان، پنبه‌چی بازار، بازار ابوالحسن، شیشه‌ گرخانه، بازار بیگلربیگی، بازار دلاله زن، بازار دوه چی، بازار رنگی و بازار کره‌نی خانا.

“در بازار یمنی‌دوز، یکی از سوغاتی‌های تبریز را پیدا می‌کنید. یمنی یکی از کفش‌های محلی تبریزی است که از قدیم در بازار یمنی‌دوز، دوخته می‌شدند. ”


به جز راسته بازارها، تیمچه‌ها هم از جاهای پر رفت و آمد و مهم بازار تبریز هستند. فرق تیمچه‌ها با راسته‌ بازارها در این است که در ورودی و خروجی دارند که بعد از تعطیلی بازار بسته می‌شوند و معمولا مهم‌ترین صنف یا کسبه در این بخش‌ها حجره دارند. معمولا طبقه‌ی بالای حجره‌ها جایی برای استراحت و نوشیدن چای بود و در طبقه‌ی پایین هم به داد و ستد مشغول بودند. تیمچه‌ی مظفریه، تیمچه امیر، تیمچه شیخ کاظم، تیمچه شعربافان، تیمچه عباچی، تیمچه قندفروشان و تیمچه بزازان از تیمچه‌های مهم بازار تبریز هستند.

“اسم هر دالان معمولا براساس راهی که به تیمچه یا سرا می‌رسد اختصاص پیدا می‌کند.”


به جز این بخش‌ها که مستقیم با مشتری سر و کار دارند، کاروانسراها، حمام‌ها و مساجد هم هستند که می‌توانید به آن‌ها هم سر بزنید. کاروانسراهای داخل بازار تبریز مثل کاروانسرای حاج سید حسین کهنه، میانه و تازه، کشمش چی‌لر و حاج میرزا محمد از کاروانسراهایی هستند که اطراف حیاط‌شان حجره و انبارهای زیادی ساخته شده.
قصد سفر به تبریز را دارید؟ با خواندن مطلب «جاهای دیدنی تبریز» برای سفر آماده شوید.
برچسب(ها)
موقعیت(ها)

سپهر هستم. فعلا لیسانس مهندسی برق – قدرت دارم و چون عاشق طبیعت هستم، عشقو با رشته ترکیب کردمو تمرکز کردم روی موضوع انرژی‌های تجدیدپذیر و کمک می‌کنم تا از نابودی خونه‌ی اصلیم، کرهزمین، جلوگیری بشه. سه سال پیش شروع کردم به هیچهایک و ایران‌گردی و در هر سفر چالش‌های جدیدی می‌گذرونم و خودمو دنیای اطرافمو بهتر می‌شناسم. بزرگترین آرزوم اینه همه کشورها رو بگردم و یه روزم برم مریخ! ^_^

امتیاز دهید نظری تا کنون ثبت نشده است ۵ / 4.3 66 نفر
نظرتو با ما مطرح کن
نظرات دیگران
اولین نفری باشید که در مورد این مطلب نظر می‌دهد.