تخت سلیمان: شهر افسانه‌ها

پروین سهیلی 23 دی، 1398
مدت مطالعه :
تخت سلیمان یا شهر افسانه‌ها؟ می‌گویند اینجا محل حکمرانی سلیمان نبی بود و از آن طرف می‌گویند که زرتشت در تخت سلیمان به دنیا آمده. اما واقعا چقدر این داستان‌ها حقیقت دارد؟ اصلا تخت سلیمان چه چیزی دارد که این همه قصه و افسانه با وجودش گره خورده؟! خیلی‌ها که به تخت سلیمان سفر کردند از آرامش و فضای عجیب آن می‌گویند. با هم ببینیم که در اینجا چه پیدا می‌کنیم. با اسمارتیز همراه باشید.
بهترین زمان دیدن تخت سلیمان
بهترین زمان بازدید از تخت سلیمان از اول اردیبهشت ماه تا اوایل تیر ماه است. در این ایام، محوطه‌ی تخت سلیمان سرسبز و زیباست و با اینکه آب دریاچه‌ به صورت کلی گرم است اما در این زمان خنک‌تر از هر زمان دیگری است. طرفداران سفر در فصل سرما هم می‌توانند پاییز و زمستان را انتخاب کنند، البته به شرطی که تجهیزات سفر زمستانی داشته باشند. هرکسی که به تخت سلیمان سفر کرده، معتقد است که اینجا هر فصلش زیبایی‌های خودش را دارد. 
راه دسترسی به تخت سلیمان
نمایی از جاده تخت سلیمان در فصل زمستان
و اما تخت سلیمان کجاست؟ تخت سلیمان در استان آذربایجان غربی و در 45 کیلومتری شمال شرقِ شهر تکاب قرار دارد. فاصله‌ی تهران تا شهر تکاب 515 کیلومتر است که تقریبا 6 ساعت زمان می‌برد. از تکاب تا تخت سلیمان هم 45 دقیقه در راه باید باشید. در واقع، فاصله تهران تا تخت سلیمان 560 کیلومتر است. اگر می‌خواهید از تهران به تخت سلیمان بروید، باید از اتوبان قزوین به زنجان بروید و از آنجا به بیجار و سپس به تکاب بروید. در تکاب، تابلوهای راهنمای روستای نصرت آباد (تازه کند) و تخت سلیمان را دنبال کنید تا به این مکان دیدنی برسید. 
اما از زنجان، راه نزدیک‌تری هم وجود دارد که کوهستانی و پرپیچ و خم است. اگر می‌خواهید از این مسیر بروید، باید از جاده زنجان به دندی و تازه کند بروید. اکثرِ قسمت‌های این مسیر آسفالت است، اما به طور کلی، در فصل سرما، تردد از این مسیر را پیشنهاد نمی‌کنیم. 
هزینه بلیط و ساعات دسترسی
هزینه ورودی تخت سلیمان برای گردشگران ایرانی 3 هزار تومان 
هزینه ورودی تخت سلیمان برای گردشگران خارجی 20 هزار تومان
در فصل‌های بهار و تابستان، از ساعت 8 صبح تا 8 شب و در فصل‌های پاییز و زمستان، از ساعت 8 صبح تا 5 و نیم عصر، می‌توانید از این شهر باستانی بازدید کنید. این مجموعه در تمام ایام هفته باز است و فقط در تعطیلات رسمی عزاداری مثل 28 صفر، 25 شوال، تاسوعا، عاشورا و بیست و یکم ماه رمضان تعطیل است. 
دانستنی‌های قبل از دیدن تخت سلیمان
  • درمورد تخت سلیمان و اتفاقاتی که در آن رخ داده داستان‌ها و روایت‌های بسیاری وجود دارد، اما معلوم نیست هرکدام چقدر صحت دارند. 
  • آثار به جای مانده در تخت سلیمان نشان می‌دهد که مردم از دوره‌ی مادها در این منطقه زندگی می‌کردند، اما در دوره‌ی ساسانیان، به طور رسمی تبدیل به شهری پر رونق شد.
  • بهرام پنجم ساسانی تخت سلیمان را به شکل شهر درآورد، قباد اول آن را توسعه دارد و خسرو انوشیروان آن را به اوج شکوه و عظمت رساند.  
  • در سال 624 میلادی، امپراطوری روم به تخت سلیمان حمله کرد و آن را ویران کرد. 
  • قبل از ساسانیان، تخت سلیمان پایتخت اشکانیان هم بوده است. 
  • تخت سلیمان پس از چغازنبیل، تخت جمشید و میدان نقش جهان چهارمین اثر تاریخی ایرانی در یونسکو است. 
  • در شاهنامه هم به تخت سلیمان اشاره شده اما از اسم «چیچَست» استفاده شده. در دین زرتشتی دریاچه‌ی چیچست محل تولد زرتشت است. 
  • در این منطقه‌ی پر رمز و راز، شواهدی از سکونت انسان‌های هزاره‌ اول ق. م هم پیدا شده است.  
  • در دوران صفویه، این محل را تخت سلیمان نامگذاری کردند. 
  • مردم محلی معتقدند که اینجا محل فرمانروایی سلیمان نبی بوده، برای همین اسم تخت سلیمان را برای معرفی این سایت باستانی انتخاب کرده‌اند.
  • برخی معتقدند که جام مسیح یا همان جام مقدس (Holy Grail) در تخت سلیمان نگهداری می‌شود. 

راهنمای بازدید از تخت سلیمان
به محض ورود به محوطه‌ی تخت سلیمان اول از همه دریاچه‌ی زیبایی را خواهید دید. البته اینجا دریاچه نیست بلکه چشمه‌ای معدنی است که در گذر میلیون‌ها سال رسوب و روی هم انباشته شدن رسوبات به دریاچه معروف شده. با این‌که در وبسایت‌های زیادی ممکن است بخوانید که از آب این دریاچه برای مصارف کشاورزی استفاده نمی‌شود، باید بدانید که این نظریه کاملا اشتباه است.
براساس آنچه که راهنمای رسمی مجموعه‌ی تخت سلیمان می‌گوید از آب دریاچه برای مصارف کشاورزی زمین‌های اطراف استفاده می‌شود. آب دریاچه‌ی تخت سلیمان بسیار خوشرنگ است و چون از سفره‌های زیرزمینی تامین می‌شود، در همه‌ی فصل‌های سال، دمای یکسانی دارد. 
نمایی از آتشکده و چشمه تخت سلیمان
اگر به شنا در دریاچه فکر می‌کنید، باید بگویم که این فکر را از سرتان بیرون کنید. در حال حاضر اجازه‌ی شنا در دریاچه با توجه به حفظ میراث معنوی آن و مهم‌تر از آن خطر غرق‌شدگی وجود ندارد و اطراف آن را با زنجیر محافظ بسته‌اند. با این حال در گذشته‌ها، بچه‌های روستای اطراف برای شنا به دریاچه می‌رفتند.
حجم رسوبات دریاچه آنقدر بالاست که حتی غواصان هم نمی‌توانند به عمق 120 متری دریاچه بروند. محلی‌ها می‌گویند ته دریاچه انگشتر معروف حضرت سلیمان هم هست همانی‌که با آن دیوها و جن‌ها را به تسخیر خودش در آورد.
تخت سلیمان به جز دریاچه‌اش به خاطر آتشکده‌اش هم معروف است. آتشکده آذرگَشنسب یعنی آتشکده‌ی مهم ساسانیان در اینجا ساخته شده بود که هنوز هم بقایایش را می‌توانید ببینید. براساس باور زرتشتیان و سیستم طبقات اجتماعی ساسانیان، 3 آتشکده‌ی مهم وجود داشته که هر طبقه‌ی اجتماعی برای نیایش و درخواست کمک از اهورمزدا به آنجا می‌رفتند: آتشکده‌ی آذرگشنسب برای خاندان سلطنتی و دربار، آتشکده‌ی آذر بُرزین مهر برای کشاورزان در نیشابور و آذر فَرنبَغ برای روحانیون در فارس.

 در دوره‌های مختلف آتشکده‌ی آذر گشنسب نام‌های مختلفی داشت. مثلا در دوره‌ای به آن گَنزَک یا گنجه می‌گفتند و در دوره‌ی ایلخانی به آن سِتوریق. 


بنای آتشکده‌ی آذر گشسب یا آذر گشنسب در ضلع شمالی دریاچه قرار گرفته و شامل بخش‌هایی مثل محراب آتش و راهروهای مخصوص عبادت است. در قسمت شمالی و جنوبی‌اش هم صحن ورودی و دروازه قرار گرفته. همان‌طور که گفتیم، آتشکده آذرگشنسب آنقدر برای شاهان ساسانی اهمیت داشت که قبل و بعد از هر جنگی به اینجا می‌رفتند تا نذر و قربانی کنند. آن‌ها همیشه بخشی از غنائم جنگی خودشان را به آتشکده‌ی آذر گشنسب هدیه می‌دادند. برای همین است که مخازن اینجا به قول امروزی‌ها پُر و پیمان بود. 
به جز این آتشکده، آتشکده‌ و معبدی هم برای الهه یا ایزدبانوی آناهیتا در ضلع شرقی آتشکده ساخته شده که به معبد آناهیتا معروف است.
بعد از آتشکده و معبد آناهیتا به ایوان خسرو می‌رسیم که در شمال غربی دریاچه قرار دارد که مصالح از آجر قرمز و ساروج است. ایوان غربی یا ایوان خسرو ایوانی بلند و باشکوه است که متاسفانه در حال حاضر اثر زیادی از آن به جا نمانده و فقط قسمت طاق آن برجای مانده. وقتی شاهان ساسانی برای عبادت به تخت سلیمان می‌آمدند، در این ایوان اقامت می‌کردند. این بنا در زمان حکومت خسرو اول ساخته شده است. در انتهای این ایوان، عمارتی هشت گوشه قرار دارد که متعلق به دوران ایلخانیان است و ردِ معماری ساسانیان و ایلخانیان در آن دیده می‌شود. 
بنای بعدی، بنای تالار شورا در پشت بناهای غربِ دریاچه است که در زمان ایلخانیان ساخته شده است. ایلخانیان از آنجایی اجدادشان مغولی بودند، علاقه‌ی وافری به شکارگاه و طبیعت داشتند و منطقه‌ی تخت سلیمان مکان ایده‌آلی برای آن‌ها محسوب می‌شود. برای همین آباقاخان اینجا را به عنوان پایتخت تابستانی‌اش انتخاب کرد و تالار شورا و کاخ شکار را ساخت. البته به جز این دو بنا، مسجد و حمام هم در قسمت جنوبی تخت سلیمان و دریاچه ساخته شد. حمام تخت سلیمان شامل بخش‌های گرمخانه، ولرم‌خانه، سربینه، هشتی ورودی و طاقچه بود. برای آب‌رسانی و تخلیه‌ی آب کثیف، کانال‌های آب‌رسانی و چاه مخصوصی هم ساخته شد تا فاضلاب به آن ریخته شود. 

در قسمت جنوب غربی تخت سلیمان جوی سنگی و به رنگ زرد به طول 300 متر و ارتفاع 4 متر وجود دارد که از بقایای رسوبات آب دریاچه تشکیل شده است. شکل پرپیچ‌ و خم این جو از دور شبیه دُمِ اژدها است. برای همین مردم محلی فکر می‌کنند این جو در اصل اژدهایی بوده که به فرمان سلیمان نبی به سنگ تبدیل شده است.  


به جز محوطه‌ی تخت سلیمان حتما به زندان سلیمان هم سر بزنید که در فاصله‌ی 3 کیلومتری اینجاست. زندان سلیمان نبی یا زندان دیو شبیه کوه است اما در اصل آن هم چشمه‌ای بوده که در گذر زمان به خاطر انباشت رسوبات چشمه، مرتفع شده و به کوهی مخروطی و توخالی با عمق 80 متر تبدیل شده. قطر زندان سلیمان 65 متر است و می‌گویند سلیمان نبی، دیوهای خطاکار و نافرمان را به اینجا می‌انداخته و زندانی می‌کرده. اگر بر لبه‌ی زندان سلیمان بایستید به خوبی بوی گوگرد را که از کف به بالا می‌آید قابل استشمام است. در دامنه‌ی زندان سلیمان هم بقایای دوره‌ی مادی را می‌بینید. 
حالا که این همه حرف از سلیمان نبی و دیوها زدیم، چرا از بلقیس یا ملکه سبا چیزی نگوییم؟ مطمئنا مردم محلی جایی هم برای بلقیس در نظر گرفته‌اند. در فاصله‌ی 8 کیلومتری تخت سلیمان، کوه دو قله‌ی بلقیس را می‌بینید. مردم محلی می‌گویند که اینجا خانه‌ی بلقیس بوده. اگر کوهنورد هستید، حتما سری به کوه بلقیس هم بزنید. در فصل بهار، برف قله‌ی کوه آب می‌شود و گل‌های رنگارنگی بر فراز آن می‌روید. آبشار زیبای قینرجه هم از دیگر جاذبه‌های نزدیک تخت سلیمان است که فقط نیم ساعت تا آن فاصله دارد.  
در آخر هم باید از امکانات محوطه‌ی تاریخی تخت سلیمان بگوییم. پارکینگ، بوفه و سرویس بهداشتی در محوطه هست و درضمن، امکان تردد با ویلچر در محوطه تخت سلیمان وجود دارد. اگر برنامه‌ی بازدیدتان را طوری تنظیم کنید که هنگام غروب به اینجا بروید، نورپردازی محوطه تخت سلیمان را هم خواهید دید که جلوه‌ی متفاوتی به محوطه بخشیده. 
اگر دنبال اقامتگاه بوم‌گردی نزدیک تخت سلیمان می‌گردید، اقامتگاه‌های بوم‌گردی روستای نصرت آباد مثل اقامتگاه آتر را انتخاب کنید که در فاصله‌ی 1 کیلومتری از تخت سلیمان قرار دارد.

پروین سهیلی هستم. ادبیات انگلیسی خوندم و برای نشریات ترجمه می‌کنم و می‌نویسم. سفر کردن رو هم به اندازه نوشتن دوست دارم و به نظرم، دیدنی‌های ایران و جهان آنقدر جذاب هستند که بتوان ساعت‌ها درموردشون نوشت و همواره لذت برد.

امتیاز دهید نظری تا کنون ثبت نشده است ۵ / 4.7 30 نفر
نظرتو با ما مطرح کن
نظرات دیگران
اولین نفری باشید که در مورد این مطلب نظر می‌دهد.